José Saramago - Blindness [Kitaba ön baxış]

 Kitabı ifadə etməkdə çətinlik çəkirəm çünki kitabı oxuyanlar mənə haqq verəcək qadınların yemək uğruna etdikləri və gördükləri zorbalıq hissəsi məni həqiqətən məhv elədi və nə yalan deyim, o hissədən sonra kaş oxumağı dayandırardım və bir neçə gün həzm edərdim. Saramago-nun oxuduğum ilk kitabı həcm olaraq 340 səhifə olsa da, anlamaq və çətinlik baxımdan 500-600 səhifəyə dəyərdi. Yazarın stili qəribədir və dialoqlar bir-birindən sadəcə vergüllər ilə ayrılıb. Bir anlıq yorğunçuluq və fikir yayınması ilə anlaşılmazlıqlar ortaya çıxır. Kitabın adı korluq bildiyimiz kimi insanın görmə funksiyasını itirməsidir. Görəsən ətrafımızda olan neçə kor insana diqqətli davranırıq? Lakin bu korluq aysberqin görünən hissəsidir və biz aysberqin aşağı təbəqisinə portuqal yazar vasitəsilə enməyə başlayırıq.



“baxa bilirsənsə gör, görə bilirsənsə fərq et…” 



  Heç bir insan, məkan adı istifadə edilmədiyi üçün həqiqətən də anlatması biraz çətin ola bilər. Amma yaşadığım bugün ki, vəziyyətdə düşünə-düşünə qaldım görəsən həkimin yoldaşı və yaxud hər hansı biri olsun bu qədər fədakarlıq etməyə, yaxşılıq etməyə dəyərmi? Bir heç uğruna və zamanla silinəcək, yox olacaq və etdiyin yaxşılıqlar sıradan bir vəziyyətə çevriləcək. Bəs nə üçün yaxşılıq edirik? Bəşəriyyət üçün? Əgər bu cəmiyyətin formasına yaxşılıq bir zorbalıqdısa nəyə görə bir fərd bunun uğruna vuruşmalıdır? Günü-gündən insani duyğularımız hissiyatlaşır və möcüzəvi varlıqlar kimi hər rejimə formalaşıb ayaq uydururuq və onun parçası kimi davranırıq istəsək də istəməsək də. Çünki ilk öncə mədəmizi doldurmalıyıq və boş bir mədə hər zaman insanı ən təhlükəli varlığa çevirə bilər və boş bir mədə heç bir zaman insanı məntiqli düşündürə bilməz. İnsanların bir-birini əzməsi, rəqabət içində olması daha yaxşı bir rifah daha yaxşı bir həyat kimi görünsə də əslində belə deyil. Tək məqsədimiz ac olan mədələri doldurmaq və gün keçdikdə dahasını əldə etmək. Burjua heç bir zaman içində dəyişməyib sadəcə geyindiyi libası dəyişib bu isə hər zaman onu fərqli göstərməyə kifayət edib.

  

Yuxarıda aramızdakı təbəqələşməni göstərdikdən sonra bu təbəqləşmənin getdikcə yox olduğu və insanların ilk insan tiplərinə dönüşməyə başladığı distopiya janrında bir təcrübədir bu kitab. Modern həyatımızda texnologiyanın inkişaf etdiyi bir zamanda hər şeyin yavaş-yavaş məhv olmağa başladığı amma məhv olduqca qazandığımız dəyərləri də itirdiyimiz bir dünyadır. İlk insan kor oldu. qarşımızda isə bu korluğu anlaya bilməyənlər və bu korluqdan istifadə edən insanlar var. Artıq bütün cəmiyyət təhlükədədir. İnsanlıq təhlükədədir və artıq məhv olmamaq üçün heç bir səbəb yoxdur. Əgər sözün əsl mənasında insan kimi yaşa bilmiriksə, ən azından heyvan kimi yaşamamaq üçün əlimizdən gələni edək - deyirdi porqutal yazar. Rousseau-nun dediyi kimi bir zamanlar insanlar küçələrdə dahi kimi düşünə bilirdi yəni insanlar özünü və cəmiyyəti sorğulaya bilirdi lakin bunu indi etdiyini düşün? bir maşının altında qalarsan. Saramago-nun yaratmış olduğu bu xaos ilə birlikdə insanlar təkcə maşın altında qalmırdı, dəyərləri o günə qədər hörmət etdikləri özləri belə məhv olurdu. Amma nə xoşbəxtlik nə də bəxbədxlik sonsuza qədər dəvam etmədiyi kimi bu xaosda uzun çəkməyəcəkdi. Amma ən azından bizə bir şeylər öyrətməli idi. Öyrənməli idik. ruhsuzlaşırıq, bir-birimizi tənqid edərkən belə ruhsuzca, hiss etmədən, qarşımızdakını əzərək, təhqir edərcəsinə qalib gəlməyə çalışırıq. Halbuki gözlərimiz içimizin bir aynasıdır və içimizi göstərən tək elementdir. Bəs bu gözlər tək-tək kor olsa? indi ki, zamanda kor olan insanlar yoxmu ? Var amma ən azından biz gördüklərimizlə onlara hisslərimizi çatdıra bilirik və onlar hiss edir. Lakin tək-tək görmə funksiyamızı itdiyi zaman hisslərimizdə məhv olur. Bir insan məni görmədi rahatlıqla oğurluq edə bilərəm və yaxud kimsə məni görmürsə tez-bazar artıqlarımı bir yerə atım. Bəs bütün insanlıq görməsə nə olar? 

  

Kitab portuqal yazara nobel mükafatı qazandırıb və bu yazara başlamaq üçün ən ideal kitab olduğunu düşünürəm. Həmçinin kitab haqqında 2008-ci ildə Blindness adlı kino da çəkilib. Yoxsulluqla və daha yaxşı yaşamla gedib-gələn və heç cürə vaxtı olmayan insanlar ən azından filmə göz atsın.